advertentie

 

Het getijdeboekje van Lucia Heerma

Het getijdeboekje van Lucia Heerma

Vanaf de dertiende eeuw werden er door boekateliers kleine getijdenboekjes gemaakt. In deze boekjes stonden psalmen, gebeden, verhalen en een kalender van het kerkelijk jaar. Zo wist de eigenaar van zo'n boekje van elke dag welke heilige zijn naamdag had, welke kerkelijke feestdag het was of welk gebed gebeden moest worden. Vandaar de naam getijdenboekje, het boekje hielp de tijd bij te houden. Zulke getijdenboekjes werden soms rijk versierd met randversieringen en miniaturen en waren een kostbaar bezit.
Museum Het Catharijneconvent in Utrecht heeft verschillende getijdenboekjes in de collectie. Een daarvan is het getijdenboekje van de familie Heerma. Het boekje dateert uit het laatste kwart van de vijftiende eeuw en is nu dus 500 jaar oud. Rond 1660 was het boekje het bezit van Lucia Heerma.

Lucia (geboren in 1624) was een dochter van Ludolf Heerma en Beele Sickinghe en woonde op de borg Holwinde vlakbij Uithuizen. Dat het boekje van de familie Heerma was weten we doordat de familie belangrijke levensgebeurtenissen in het boekje heeft vastgelegd. De eerste notities werden al aan het begin van de zestiende eeuw gemaakt. Johan Heerma, de betovergrootvader van Lucia, noteerde toen de geboorte van zijn kinderen in 1528 en 1530.
Lucia Heerma van Holwinde trouwde in 1656 met Duurt Ubbena en kreeg toen vermoedelijk het getijdenboekje van haar vader als huwelijksgeschenk. Haar huwelijk staat vermeld op de vierde bladzijde van het boekje. In een volgende notitie lezen we vervolgens over de geboorte van Lucia's dochter:
'Ao 1657 den 5 fe/bruarij oude steijll donder / dags smorgens tuschen / 3: en 4: ueren is Marijke / Geertruit ubbena geboren / een dochter van Duirt /Vbbena ende Lucia van Heerma...'
Na Lucia's overlijden (voor 1670) is het boekje doorgegeven aan Marijke (die ook Maria werd genoemd). Ook haar huwelijk staat erin genoteerd:
'Ter [onleesbaar] 16[8]0 ben ick Rudolphs van Uterwijck met / Juffr Maria Geetruit Ubbena getrout tot Zuijd /Wolde buiten Groningen door de predicant.'
Verdrietig genoeg duurde het huwelijk maar kort. Op 23 juli 1681 overleed Maria, vermoedelijk tijdens of kort na geboorte van haar dochter Maria Lucia van Uterwijck. Maria Lucia erfde toen op haar beurt het boekje van haar moeder. Ze noteerde in 1700 het overlijden van haar vader:
'Den 14 meert 1700 :op zon/dagmiddag den 12 uer is / mijn L vader Ru: v: utre'wijk naar t ont/fangen der ss sacramenten / binnen vollenhove zeer chris / overleden en is tot Campen in de Brou[r]Kerk bij mijn / moeder Z begraven.'
Hoewel Maria toen nog maar 19 jaar was, redde ze zich prima. Ze zette het beheer over haar bezittingen zelf voort. In het archief van Huis Oldhagensdorp in Vollenhove is nog haar kasboekje te vinden dat loopt tot 1714. Later in haar leven is ze non in een klooster geworden. Maria Lucia overleed in 1760 op 79-jarige leeftijd. Het is niet bekend waar het boekje toen naar toe is gegaan maar het kwam in 1882 in het bezit van het museum.

Het getijdenboekje was dus niet alleen een leidraad die van dag tot dag gebruikt werd bij het geloof. Het werd ook een leidraad in de familiegeschiedenis. Maria Lucia van Uterwijck heeft dit boekje vast gebruikt toen ze rond 1750 een fraaie kwartierstaat voor zichzelf liet maken met daarop al haar voorouders en hun wapens (bekijk hier de afbeelding). Het boekje was toen al 100 jaar van moeder op dochter doorgegeven.

Foto's: museum Catharijneconvent

Kijk ook eens naar deze sites...

: Het getijdeboekje op de site van Museum Catharijneconvent (site in bewerking)
: Meer over getijdenboeken in Wikipedia
: De Menkemaborg ligt vlakbij Uithuizen en laat goed zien hoe er op een borg als Holwinde geleefd werd

gepubliceerd op 25-04-2018 | onderwerp: genealogie (stamboomonderzoek)


 

De Groningse Ubbena's

De Groningse Ubbena

Bij het doen van historisch onderzoek is het soms nodig de geschiedenis van een familie in kaart te brengen. Een soort 'who-is-who' van de hoofdpersonen uit je onderzoek. In mijn geval is dat de Groningse tak van de familie Ubbena. Een familie die afkomstig was uit Oost-Friesland en die zich vanaf 1538 in Groningen heeft gevestigd.

De familie is nu in naam uitgestorven in Nederland maar vanwege de vele banden met andere families in de Groninger elite zijn er veel stukken te vinden in de archieven. De bijgevoegde PDF bevat een overzicht van vier generaties Ubbena met daarbij de vermeldingen die ik heb gevonden in de archieven. Door de titel van die vermelding op te zoeken via Archieven.nl is het oorspronkelijke archiefstuk terug te vinden.

In de kerk van Spijk hangt een rouwbord ter nagedachtenis aan de laatste twee Ubbena's (zie foto). Dit bord is in 1981 gemaakt naar een oude schets die in de Groninger Archieven werd gevonden.

Kijk ook eens naar deze sites...

: De Groningse Ubbena's (PDF)
: De Groninger gedenkwaardigheden zijn een rijke bron voor Groningse familiegeschiedenis
: Het Drentse dorpje Ubbena is genoemd naar deze familie

gepubliceerd op 29-03-2018 | onderwerp: genealogie (stamboomonderzoek)


 

Geschiedenis van aardbevingen in Nederland

Geschiedenis van aardbevingen in Nederland

Vroeger leerde je op school dat aardbevingen in Nederland eigenlijk nooit voorkomen. Helaas is dat nu veranderd en zijn er in Groningen inmiddels meer dan 1400 bevingen geregistreerd. Lang werd beweerd dat dit niets met de gaswinning van doen had en het NOS-journaal opperde zelfs dat een strenge nachtvorst de oorzaak van een beving zou kunnen zijn. Kor Dwarshuis maakte een veelzeggende animatie met een historisch overzicht van de bevingen en de (ook nu nog) meewarige reacties daarop.

Sinds het begin van de bevingen is de overheid er nog niet in geslaagd om maatregelen te treffen die de bevingen stoppen of de schade beperken. Voor de inwoners van het gebied betekent dat dat ze al jaren lang in of naast hun onveilige woning wonen en dat niets aan de schade wordt gedaan. En die schade gaat veel verder dan wat scheuren in een muur.
Bewoners van een monumentale woonboerderij in Garmerwolde wachten bijvoorbeeld al sinds maart 2015 op een schaderapport over hun boerderij. Zonder dat rapport kan er niets aan hun huis worden gedaan. Ondertussen is de boerderij nog verder aangetast door de bevingen en onbewoonbaar verklaard. Het gezin woont daarom sinds anderhalf jaar met twee kleine kinderen in een portacabin naast hun boerderij.

Zo worden niet alleen levens van de Groningers in gevaar gebracht, het betekent ook dat het Gronings historisch erfgoed al jarenlang vernield wordt door de NAM. Er zijn op dit moment meer dan 1500 beschadigde monumentale gebouwen in Groningen. In augustus 2017 heeft de overheid een erfgoedprogramma voor het aardbevingsgebied geformuleerd. Daarin wordt de regelging rond schade aan erfgoed volledig bij de NAM neergelegd.
Het behoud van het Gronings erfgoed wordt door de overheid dus gezien als een taak van de twee oliemaatschappijen die samen de NAM vormen. De NAM bepaalt welk erfgoed waardevol is en welk erfgoed gesloopt gaat worden. Aangezien de NAM geen enkel belang heeft bij behoud van erfgoed betekent dit een groot risico voor het Groninger erfgoed. Een triest voorbeeld hiervan is een monumentale woonboerderij in Middelstum die door de NAM is opgekocht. Volgens de NAM rijp voor de sloop, volgens een onafhankelijk ingenieursbureau prima te versterken.
Hetzelfde protocol wordt ook gebruikt bij schade aan eeuwenoude kerkgebouwen, die wordt vertraagd of niet afgehandeld. De Rijksdienst voor Cultuur en Erfgoed opperde in juni 2017 zelfs om een deel van het erfgoed dan maar tot ruïne te laten vergaan.
Het Dagblad van het Noorden houdt een lijst van gesloopte en bedreigde gebouwen bij. De teller staat op dit moment op 337 gebouwen waaronder ook tientallen monumenten.

Kijk ook eens naar deze sites...

: Historisch overzicht van aardbevingen in Nederland
: Het erfgoedprogramma voor het aardbevingsgebied
: Het verdwenen Groningen. Huizen en monumenten die gesloopt zijn of dat dreigen te worden

gepubliceerd op 20-01-2018 | onderwerp: aardbevingen


 

Vrouwengeschiedenis

Vrouwengeschiedenis

Er is een nieuw onderdeel toegevoegd aan geschiedenisweb. Het zijn ruim 350 blogs geheel gewijd aan vrouwen in de geschiedenis. Niet alleen vrouwen in de Nederlandse geschiedenis, maar allerlei vrouwen die in het verleden op pad gingen, nieuwe dingen ontdekten, misstanden aan de kaart stelden of op een andere (soms akelige) manier een rol in de geschiedenis hebben gespeeld.

Niet alle blogs zijn even actueel, daar wordt aan gewerkt, maar ze vormen wel een goed startpunt voor wie verder wil zoeken naar het verhaal van deze vrouwen.
Via de twee links hieronder kun je bladeren door de blogs (geordend per jaar) of zoeken op naam/onderwerp. Op alle vrouwengeschiedenispagina's staat een menuutje bovenin de rechterkolom waarmee je op dezelfde manier kunt navigeren.

Kijk ook eens naar deze sites...

: Naar het overzicht van de blogs per jaar
: Naar de alfabetische index vrouwengeschiedenis

gepubliceerd op 27-10-2017 | onderwerp: vrouwengeschiedenis


 

Zoetwatervis favoriet bij bewoners Doggerland

Zoetwatervis favoriet bij bewoners Doggerland

Zo'n 8000 jaar geleden stond er vooral zoetwatervis op het menu van de jager-verzamelaars in 'Doggerland', het verdronken landschap tussen Nederland, Engeland en Denemarken. Dat concluderen Nederlandse archeologen op basis van isotopenonderzoek van prehistorische menselijke botresten uit de Noordzee. De ontdekking levert belangrijke aanwijzingen op over de bewoning van dit uitgestrekte verdronken landschap in de midden-steentijd (het Mesolithicum).

Isotopenonderzoek
Het isotopenonderzoek is uitgevoerd door de Universiteit Groningen, het Rijksmuseum van Oudheden, Stichting Stone en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het onderzoek is gebaseerd op metingen van stabiele isotopen in botresten die zijn gevonden rond de Noordzee. Isotopen zijn variaties van atomen met een meetbare waarde. De waarde van sommige isotopen, zoals stikstof en koolstof, verschilt al naar gelang het dieet verandert. Een echte vleeseter heeft andere isotopen in zijn of haar botten dan iemand die zeevis eet of vegetarisch eet.

Leven in een verdrinkend landschap
De ontdekte verandering in het Doggerland-menu komt waarschijnlijk doordat het landschap tussen Nederland, Engeland en Denemarken na de laatste ijstijd snel veranderde. Tussen 9500 en 6000 v.Chr. warmde het klimaat op en de zeespiegel steeg door smeltend ijs gemiddeld twee meter per eeuw. Het laaggelegen landschap liep hierdoor vol met water en zo ontstond geleidelijk de Noordzee.
Tot nu toe werd gedacht dat het stijgende water de bewoners steeds verder landinwaarts drong naar drogere gebieden om daar vlees te vinden. Of dat mensen dan zeevis gingen eten. De isotopenmetingen laten juist zien dat mensen meer zoetwatervis gingen eten. Dat wijst erop dat de mens zich niet liet wegjagen door het water, maar juist bleef wonen in de uitgestrekte moerassen die toen in de delta's van Maas, Rijn en Thames ontstonden. Daar was voor hen voldoende voedsel te vinden. Met name zoetwatervis werd dus veel gegeten, evenals kleine dieren zoals otter, bever en watervogels.

Schatkist voor onze kust
Het botmateriaal dat voor het isotopenonderzoek is gebruikt, is afkomstig uit de Noordzee. Daar zijn de laatste jaren veel prehistorische vondsten gedaan. Het materiaal komt niet alleen terecht in visnetten, maar wordt vooral gevonden in opgespoten zand van projecten zoals de Tweede Maasvlakte. Dit zand wordt opgezogen van de Noordzeebodem. En daar liggen nog steeds de resten van het ooit ondergelopen prehistorische landschap. Hoewel onderzoek onder water lastig is laten deze vondsten zien dat er nog een schat aan gegevens ligt.
Verschillende vondsten en overblijfselen van de prehistorische bewoners van het verdronken Doggerland zijn onder meer te zien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden op de afdeling Archeologie van Nederland.

Grote afbeelding: illustratie © Martin Valkhoff, Archeologie gemeente Rotterdam BOOR / kleine afbeelding: fragment van een kaak, datering tussen 6889 en 6683 voor Chr., foto en collectie Rijksmuseum van Oudheden.

Kijk ook eens naar deze sites...

: Meer over isotopenonderzoek
: Meer over Doggerland
: Artikel van National Geographic met fraaie illustraties

gepubliceerd op 23-02-2017 | onderwerp: Doggerland


 

Agenda

Kijk voor tentoonstellingen bij jou in de buurt ook eens in de agenda.

Tip:

Meer weten over een onderwerp?
Zoek dan eens in onze database via de zoekpagina, of blader door het alfabet onder A tot Z.

Hier adverteren?

: Gesponsorde links