advertentie

 

Slijterij Nieuw Engeland: een ansicht dateren met het telefoonboek

Slijterij Nieuw Engeland: een ansicht dateren met het telefoonboek

De naam van de Utrechtse buurt Nieuw Engeland is nog altijd met raadselen omgeven: tot nu toe is het onduidelijk hoe buurt aan zijn naam is gekomen. Tien jaar geleden kwam ik op internet een ansichtkaart tegen van Slijterij Nieuw Engeland die aan de Vleutenseweg (en dus in de buurt Nieuw Engeland) was gevestigd. Zou de buurt misschien naar die slijterij zijn genoemd omdat die heel bekend was? Of is het toch gewoon andersom, is de slijterij naar de buurt genoemd? Om die vraag te beantwoorden is het belangrijk te achterhalen in welk jaar de foto is genomen. Is dat voor of na dat de naam Nieuw Engeland gangbaar werd?

De ansicht geeft een paar aanwijzingen waarmee een datum te achterhalen kan zijn. Ten eerste staat er een telefoonnummer op het raam van de winkel, nr. 12659. En ten tweede is op de zijruit van de etalage nog net de naam 'H. Verwoolde' als vergunninghouder te zien. De ansicht heb ik gevonden op de website Onbekend in Nederland en de speurneuzen aldaar hebben via het telefoonboek van 1915 weten te achterhalen dat het nummer 2659 bij een mineraalwaterfabrikant hoort. In het telefoonboek staat: '2659 Hofman Jr., A.C., Grossier in gedistilleerd, Mineraalwaterfabrik., Vleutenscheweg 195'. Dat is interessant, maar op het raam staat de naam Verwoolde, geen Hofman. Dus deze informatie lijkt helemaal niet te passen bij de ansicht.
Daarom maar van start met verder speurwerk in andere telefoonboeken: dat leert ons dat A.C. Hoffman jr. tot 1923 het telefoonnummer 2659 had, dus zonder 1 er voor, zoals op de ansicht staat. In 1924 is hetzelfde telefoonnummer van 'Witte Raaf NV, likeurstokerij, De. Fil. Vleutenscheweg 195'. A.C. Hofman jr. blijkt zijn zaak te hebben beëindigd. Door nog wat verder te zoeken in het Handelsregister via hetutrechtsarchief.nl vinden we dat Hofman zijn zaak aan de Vleutenseweg is gestart op 1 mei 1913 en dat hij is gestopt op 19 december 1923 (foto hierboven: "Vleut" nr. 195 rond 1910). Maar zowel telefoongids als handelsregister noemen nergens de naam Nieuw Engeland. Er lijkt geen verband te zijn tussen deze ansicht en het bedrijf van A.C. Hofman te zijn, behalve de vestingsplaats aan de Vleutenseweg en een deel van het telefoonnummer.
Wie is dan H. Verwoolde wiens naam op het raam staat? Daarvoor moeten we weer terug naar het telefoonboek en het handelsregister. We vinden een Hermanus Verwoolde die op Amsterdamsestraatweg 63 een limonadefabriek was gestart. Zelf woonde hij boven zijn zaak op nummer 63bis. In mei 1914 breidde hij die zaak nog uit met een bierbottelarij en wordt hij agent voor de firma Heineken voor de stad Utrecht. Maar, deze H. Verwoolde had een heel ander telefoonnummer dan op de ansicht, namelijk 2795. Dat past niet bij de winkel in Nieuw Engeland, maar een drankenhandel en het merk Heineken passen weer wel goed bij wat we zien op de ansicht.
Weer verder zoeken in de beeldbank van het Het Utrechts Archief leverde een gelukkige treffer op: een foto van de stand van Drankenhandel H. Verwoolde op de Tentoonstelling voor Handel en Industrie en Huishoudkunde gehouden in 1937. Op de foto is een schoolbord met adressen van Verwoolde's slijterijen zien. Daarop zien we ineens de Vleutenseweg staan, de nummers zijn niet goed leesbaar, maar het huisnummer zou heel goed 195 kunnen zijn. Dus toch maar weer terug naar het telefoonboek, maar dan wat verderop in de tijd. En zo vinden we in 1937, en later ook in de gids van 1927 een vermelding: "H. Verwoolde, slijterij, Vleutenscheweg 195". Dat past wel bij de ansichtkaart. En daarmee hebben ook een jaartal: de foto is op zijn vroegst gemaakt in 1926.

Om terug te komen op de beginvraag: is de buurt naar deze slijterij genoemd? Waarschijnlijk niet. Nergens in het telefoonboek, handelsregister of oude advertenties wordt de naam Nieuw Engeland genoemd als naam van de slijterij, dus erg ingeburgerd zal die naam dan ook niet zijn geweest. Maar er is meer: bovenstaande foto van de Vleutenseweg rond 1910 laat vaag het rijtje winkels aan het begin van de weg zien. Op de ruit van het pand van (dan nog) Hofman lijkt heel groot het woord "Handel" te staan en niet "Nieuw Engeland". Dat zou betekenen dat Verwoolde die naam pas heeft ingevoerd toen hij in 1926 of 1927 de zaak kocht. De buurt werd toen al een tijdje Nieuw Engeland genoemd. De slijterij is dus naar de buurt vernoemd en niet andersom.
We weten dus nog steeds niet hoe de buurt aan zijn naam is gekomen. Wel weten we nu dat A.C. Hofman jr op 1 mei 1913 waarschijnlijk een van de eerste winkeliers in de nieuwe buurt was. En dat je via een oude telefoonboeken een ansicht kunt dateren.

Kijk ook eens naar deze sites...

: Handige overzichtspagina met links naar oude telefoongidsen
: Geschiedenis van de buurt Nieuw Engeland

gepubliceerd op 12-04-2019 | onderwerp: ansichtkaarten


 

De Drentse tak van de familie Ubbena

De Drentse tak van de familie Ubbena

Rond 1600 plaatste de familie Ubbena een watermolen in het Drentse riviertje de Hunze. Ongeveer 25 jaar later bouwde deze familie ook een groot huis bij die oude molen en zo onstonden er twee plaatsnamen die nu nog steeds bestaan: Oudemolen en Ubbena.

De familie Ubbena was Duits en kwam uit Oost-Friesland maar bezat ook een huis in Veldhausen, vlakbij Bentheim. De eerste Ubbena die in Drenthe genoemd wordt is Joachim Ubbena. Hij was lange tijd burgemeester van de stad Groningen waardoor er veel banden met de Groninger elite werden gevormd. Minder bekend is dat ook de Overijsselse adel banden aanging met de familie via het Duitse bezit. De Drentse tak is eigenlijk een Duitse tak, maar door het uitsterven van die Duitse tak en de sporen die de familie in Drenthe achterliet is de aanduiding Drents misschien zo gek nog niet.
Naast een genealogie van de Groninger tak verschijnt hier nu ook de genealogie van de Drentse tak. Uitgangspunt waren een aantal akten uit de Groninger Archieven en een fraaie kwartierstaat die Maria Lucia van Uterwijck liet maken in de eerste helft van de 18de eeuw. Haar moeder was Maria Geertruit Ubbena en een van de laatste Ubbena's in Nederland. Eerder schreef ik al over het getijdeboekje van Lucia Heerma, de grootmoeder van Maria Lucia. Dankzij de inspanningen van deze twee vrouwen kon ik genealogische informatie over de Duitse tak terugvinden.

Kijk ook eens naar deze sites...

: Download hier de PDF met de genealogie van de familie Ubbena in Drenthe/Duitsland
: Het dorpje Veldhausen bij Bentheim was de woonplaats van de familie Ubbena. Dit boekje bevat meer informatie.
: Beschrijving van de watermolen bij Oudemolen

gepubliceerd op 01-04-2019 | onderwerp: genealogie (stamboomonderzoek)


 

Het getijdeboekje van Lucia Heerma

Het getijdeboekje van Lucia Heerma

Vanaf de dertiende eeuw werden er door boekateliers kleine getijdenboekjes gemaakt. In deze boekjes stonden psalmen, gebeden, verhalen en een kalender van het kerkelijk jaar. Zo wist de eigenaar van zo'n boekje van elke dag welke heilige zijn naamdag had, welke kerkelijke feestdag het was of welk gebed gebeden moest worden. Vandaar de naam getijdenboekje, het boekje hielp de tijd bij te houden. Zulke getijdenboekjes werden soms rijk versierd met randversieringen en miniaturen en waren een kostbaar bezit.
Museum Het Catharijneconvent in Utrecht heeft verschillende getijdenboekjes in de collectie. Een daarvan is het getijdenboekje van de familie Heerma. Het boekje dateert uit het laatste kwart van de vijftiende eeuw en is nu dus 500 jaar oud. Rond 1660 was het boekje het bezit van Lucia Heerma.

Lucia (geboren in 1624) was een dochter van Ludolf Heerma en Beele Sickinghe en woonde op de borg Holwinde vlakbij Uithuizen. Dat het boekje van de familie Heerma was weten we doordat de familie belangrijke levensgebeurtenissen in het boekje heeft vastgelegd. De eerste notities werden al aan het begin van de zestiende eeuw gemaakt. Johan Heerma, de betovergrootvader van Lucia, noteerde toen de geboorte van zijn kinderen in 1528 en 1530.
Lucia Heerma van Holwinde trouwde in 1656 met Duurt Ubbena en kreeg toen vermoedelijk het getijdenboekje van haar vader als huwelijksgeschenk. Haar huwelijk staat vermeld op de vierde bladzijde van het boekje. In een volgende notitie lezen we vervolgens over de geboorte van Lucia's dochter:
'Ao 1657 den 5 fe/bruarij oude steijll donder / dags smorgens tuschen / 3: en 4: ueren is Marijke / Geertruit ubbena geboren / een dochter van Duirt /Vbbena ende Lucia van Heerma...'
Na Lucia's overlijden (voor 1670) is het boekje doorgegeven aan Marijke (die ook Maria werd genoemd). Ook haar huwelijk staat erin genoteerd:
'Ter [onleesbaar] 16[8]0 ben ick Rudolphs van Uterwijck met / Juffr Maria Geetruit Ubbena getrout tot Zuijd /Wolde buiten Groningen door de predicant.'
Verdrietig genoeg duurde het huwelijk maar kort. Op 23 juli 1681 overleed Maria, vermoedelijk tijdens of kort na geboorte van haar dochter Maria Lucia van Uterwijck. Maria Lucia erfde toen op haar beurt het boekje van haar moeder. Ze noteerde in 1700 het overlijden van haar vader:
'Den 14 meert 1700 :op zon/dagmiddag den 12 uer is / mijn L vader Ru: v: utre'wijk naar t ont/fangen der ss sacramenten / binnen vollenhove zeer chris / overleden en is tot Campen in de Brou[r]Kerk bij mijn / moeder Z begraven.'
Hoewel Maria toen nog maar 19 jaar was, redde ze zich prima. Ze zette het beheer over haar bezittingen zelf voort. In het archief van Huis Oldhagensdorp in Vollenhove is nog haar kasboekje te vinden dat loopt tot 1714. Later in haar leven is ze non in een klooster geworden. Maria Lucia overleed in 1760 op 79-jarige leeftijd. Het is niet bekend waar het boekje toen naar toe is gegaan maar het kwam in 1882 in het bezit van het museum.

Het getijdenboekje was dus niet alleen een leidraad die van dag tot dag gebruikt werd bij het geloof. Het werd ook een leidraad in de familiegeschiedenis. Maria Lucia van Uterwijck heeft dit boekje vast gebruikt toen ze rond 1750 een fraaie kwartierstaat voor zichzelf liet maken met daarop al haar voorouders en hun wapens (bekijk hier de afbeelding). Het boekje was toen al 100 jaar van moeder op dochter doorgegeven.

Foto's: museum Catharijneconvent

Kijk ook eens naar deze sites...

: Het getijdeboekje op de site van Museum Catharijneconvent (site in bewerking)
: Meer over getijdenboeken in Wikipedia
: De Menkemaborg ligt vlakbij Uithuizen en laat goed zien hoe er op een borg als Holwinde geleefd werd

gepubliceerd op 25-04-2018 | onderwerp: genealogie (stamboomonderzoek)


 

De Groningse Ubbena's

De Groningse Ubbena

Bij het doen van historisch onderzoek is het soms nodig de geschiedenis van een familie in kaart te brengen. Een soort 'who-is-who' van de hoofdpersonen uit je onderzoek. In mijn geval is dat de Groningse tak van de familie Ubbena. Een familie die afkomstig was uit Oost-Friesland en die zich vanaf 1538 in Groningen heeft gevestigd.

De familie is nu in naam uitgestorven in Nederland maar vanwege de vele banden met andere families in de Groninger elite zijn er veel stukken te vinden in de archieven. De bijgevoegde PDF bevat een overzicht van vier generaties Ubbena met daarbij de vermeldingen die ik heb gevonden in de archieven. Door de titel van die vermelding op te zoeken via Archieven.nl is het oorspronkelijke archiefstuk terug te vinden.

In de kerk van Spijk hangt een rouwbord ter nagedachtenis aan de laatste twee Ubbena's (zie foto). Dit bord is in 1981 gemaakt naar een oude schets die in de Groninger Archieven werd gevonden.

Kijk ook eens naar deze sites...

: De Groningse Ubbena's (PDF)
: De Groninger gedenkwaardigheden zijn een rijke bron voor Groningse familiegeschiedenis
: Het Drentse dorpje Ubbena is genoemd naar deze familie

gepubliceerd op 29-03-2018 | onderwerp: genealogie (stamboomonderzoek)


 

Geschiedenis van aardbevingen in Nederland

Geschiedenis van aardbevingen in Nederland

Vroeger leerde je op school dat aardbevingen in Nederland eigenlijk nooit voorkomen. Helaas is dat nu veranderd en zijn er in Groningen inmiddels meer dan 1400 bevingen geregistreerd. Lang werd beweerd dat dit niets met de gaswinning van doen had en het NOS-journaal opperde zelfs dat een strenge nachtvorst de oorzaak van een beving zou kunnen zijn. Kor Dwarshuis maakte een veelzeggende animatie met een historisch overzicht van de bevingen en de (ook nu nog) meewarige reacties daarop.

Sinds het begin van de bevingen is de overheid er nog niet in geslaagd om maatregelen te treffen die de bevingen stoppen of de schade beperken. Voor de inwoners van het gebied betekent dat dat ze al jaren lang in of naast hun onveilige woning wonen en dat niets aan de schade wordt gedaan. En die schade gaat veel verder dan wat scheuren in een muur.
Bewoners van een monumentale woonboerderij in Garmerwolde wachten bijvoorbeeld al sinds maart 2015 op een schaderapport over hun boerderij. Zonder dat rapport kan er niets aan hun huis worden gedaan. Ondertussen is de boerderij nog verder aangetast door de bevingen en onbewoonbaar verklaard. Het gezin woont daarom sinds anderhalf jaar met twee kleine kinderen in een portacabin naast hun boerderij.

Zo worden niet alleen levens van de Groningers in gevaar gebracht, het betekent ook dat het Gronings historisch erfgoed al jarenlang vernield wordt door de NAM. Er zijn op dit moment meer dan 1500 beschadigde monumentale gebouwen in Groningen. In augustus 2017 heeft de overheid een erfgoedprogramma voor het aardbevingsgebied geformuleerd. Daarin wordt de regelging rond schade aan erfgoed volledig bij de NAM neergelegd.
Het behoud van het Gronings erfgoed wordt door de overheid dus gezien als een taak van de twee oliemaatschappijen die samen de NAM vormen. De NAM bepaalt welk erfgoed waardevol is en welk erfgoed gesloopt gaat worden. Aangezien de NAM geen enkel belang heeft bij behoud van erfgoed betekent dit een groot risico voor het Groninger erfgoed. Een triest voorbeeld hiervan is een monumentale woonboerderij in Middelstum die door de NAM is opgekocht. Volgens de NAM rijp voor de sloop, volgens een onafhankelijk ingenieursbureau prima te versterken.
Hetzelfde protocol wordt ook gebruikt bij schade aan eeuwenoude kerkgebouwen, die wordt vertraagd of niet afgehandeld. De Rijksdienst voor Cultuur en Erfgoed opperde in juni 2017 zelfs om een deel van het erfgoed dan maar tot ruïne te laten vergaan.
Het Dagblad van het Noorden houdt een lijst van gesloopte en bedreigde gebouwen bij. De teller staat op dit moment op 337 gebouwen waaronder ook tientallen monumenten.

Kijk ook eens naar deze sites...

: Historisch overzicht van aardbevingen in Nederland
: Het erfgoedprogramma voor het aardbevingsgebied
: Het verdwenen Groningen. Huizen en monumenten die gesloopt zijn of dat dreigen te worden

gepubliceerd op 20-01-2018 | onderwerp: aardbevingen


 

Agenda

Kijk voor tentoonstellingen bij jou in de buurt ook eens in de agenda.

Tip:

Meer weten over een onderwerp?
Zoek dan eens in onze database via de zoekpagina, of blader door het alfabet onder A tot Z.

Hier adverteren?

: Gesponsorde links