Vrouwengeschiedenis per week

Week 12
19 maart - 25 maart 2007

Maria van Reigersberch


Maria van Reigersberch

Op 22 maart 1621 ontsnapte Hugo de Groot uit Slot Loevestein waar hij een levenslange gevangenisstraf uitzat. Hij verstopte zich in een boekenkist en werd daarin het kasteel uitgedragen. Brein achter deze memorabele ontsnapping was de vrouw van Hugo de Groot, Maria van Reigersberch.
Zij was met haar man, kinderen en dienstmeisje eveneens opgesloten in Slot Loevestein in een hoekzaal van 9 bij 8 meter. De vrouwen en kinderen hadden een iets grotere bewegingsvrijheid dan de Groot en mochten af en toe het Slot verlaten. De Groot, die toen al beroemd jurist en historicus was, mocht tijdens zijn gevangenschap doorwerken aan zijn boeken. Zo schreef hij het standaardwerk 'Inleiding tot de Hollandse rechtsgeleerdheid' in het Slot. Voor het uitvoeren van dit werk werden regelmatig zendingen boeken Loevestein in- en uitgedragen in de beroemde boekenkist. De rest is geschiedenis...

Maria van Reigersberch was geboren in 1589 in Boulogne en overleed in Den Haag in 1653. Haar vader was burgemeester van het Zeeuwse Vere, de stad waar zij in 1608 trouwde met Hugo de Groot. Hugo en Maria kregen samen vier kinderen, drie zoons en een dochter.
Hoewel er veel brieven van Maria bewaard zijn gebleven is er niet zo veel over haar leven bekend. De brieven werden in 1902 gepubliceerd door historicus H.C. Rogge. Maria moet ook een dagboek hebben geschreven maar dit is helaas nooit gevonden.
Uit de brieven van Maria blijkt wel dat ze functioneerde als een soort assistent voor Hugo de Groot. Omdat hij na zijn ontsnapping in het buitenland moest verblijven, hield ze hem per brief op de hoogte van de situatie in Nederland. Daarnaast probeerde ze ook zaken voor hem regelen, zoals het laten drukken van zijn boeken. Ook probeerde ze na de dood van De Groot's 'aartsvijand' Prins Maurits (in 1625) door bezoeken aan vrienden en bewonderaars toestemming voor terugkeer van haar man te krijgen.

Het beeld van Maria in de Nederlandse geschiedschrijving is, afhankelijk van de tijdgeest, door de eeuwen heen veranderd. Dit bleek uit onderzoek door historica Mieke B. Smits-Veldt. In de zeventiende eeuw is Maria nog moedige echtgenote, in de 18e eeuw is ze de verdediger van de Vaderlandse vrijheid, en in de 19e eeuw dienstbare echtgenote en moeder. Een andere historica, Annie Romein-Verschoor, schreef een roman (Vaderland in de verte) over Hugo de Groot en zijn vrouw. Daarin is Maria juist weer een tragische vrouw.
Totdat er weer nieuw onderzoek naar haar wordt gedaan, blijft Maria vooral de vrouw van de boekenkist. In Slot Loevestein is in De Groots kamer nog 'de enige echte' boekenkist te zien. Maar er staat er ook een in het Rijksmuseum te Amsterdam en een in het Prinsenhof in Delft. Zelfs daarover zijn de historici het niet eens...

Overigens wordt Maria vaak verward met haar nichtje met dezelfde naam, dat in Katwijk een spectaculair graf heeft laten bouwen.

Portret: Maria van Reigersberch op 50-jarige leeftijd,
door J. Houbraken (1640).

Het verhaal de ontsnapping per kist, met veel afbeeldingen
Alles over Hugo de Groot
Brief van Maria aan Hugo de Groot
Meer brieven van Maria en links naar artikelen over haar
De boekenkist als symbool in de canon van de geschiedenis
Over het het nichtje van Maria en haar praalgraf

Naar jaaroverzicht    Naar de index

Meer blogs over vrouwengeschiedenis

: Gesponsorde links